NHỮNG VÙNG ĐẤT MÌNH ĐẶT CHÂN ĐẾN — VÀ HIỂU VÌ SAO CÓ NGƯỜI BỎ PHỐ VỀ RỪNG
Có những vùng đất mà khi bạn đứng ở đó, bạn không cần ai giải thích gì cả. Bạn tự hiểu. Tự cảm. Và tự biết rằng 5 năm nữa, nơi này sẽ hoàn toàn khác.
Mình đi nhiều lắm. 3 năm Xuyên Việt Farmstay, hàng chục tỉnh thành, hơn 100 farm... nhưng không phải farm nào cũng để lại dấu ấn. Cái để lại dấu ấn sâu nhất không phải là mô hình hoành tráng hay phòng lưu trú sang trọng — mà là VÙNG ĐẤT. Là cái khoảnh khắc mình bước xuống xe, hít một hơi dài, nhìn ra xung quanh và nghĩ: "Đất này... sống được. Đất này có tương lai." Hôm nay mình muốn kể cho anh chị em nghe về những vùng đất như vậy — những nơi mà khi đặt chân đến, mình hiểu vì sao có người sẵn sàng bỏ tất cả ở thành phố để về đây bắt đầu lại từ đầu.
Sâm Ngọc Linh — khi nông nghiệp Việt Nam có vị trí trên bản đồ thế giới
Mình lên vùng Sâm Ngọc Linh lần đầu, cảm giác như bước vào một thế giới khác. Sương mù quanh năm, nhiệt độ mát lạnh, rừng nguyên sinh vẫn còn giữ được phần lớn hệ sinh thái gốc. Nhưng điều khiến mình rung động không phải phong cảnh — mà là câu chuyện của cây sâm. Sâm Ngọc Linh là một trong số rất ít loài sâm trên thế giới có hàm lượng saponin cao ngang ngửa sâm Hàn Quốc, thậm chí nhiều nghiên cứu cho thấy vượt trội hơn ở một số chỉ số. Một sản phẩm nông nghiệp Việt Nam có thể đứng ngang hàng với thế giới — mà bao nhiêu người Việt Nam biết điều đó?
Mình ngồi nói chuyện với những người dân bản địa trồng sâm dưới tán rừng già. Họ không nói về marketing, không nói về thương hiệu — họ nói về đất, về mùa, về cách cây sâm cần 5-7 năm mới cho thu hoạch. 5-7 năm. Trong khi nhiều nhà đầu tư thành phố muốn thu hồi vốn sau 1-2 năm. Bài học đầu tiên mình học được ở đây: nông nghiệp giá trị cao đòi hỏi TƯ DUY DÀI HẠN. Ai không có kiên nhẫn thì đừng bước vào, vì đất không chiều theo sự nóng vội của con người.
Nhưng cũng chính vì thời gian dài như vậy mà giá trị cây sâm mới khổng lồ. Một kg sâm Ngọc Linh tươi có thể lên đến hàng trăm triệu đồng. Và khi kết hợp với du lịch trải nghiệm — để du khách lên tận vùng trồng sâm, nghe câu chuyện từ người dân, hiểu quy trình canh tác dưới tán rừng — thì giá trị đó còn được nhân lên nhiều lần. Đó là đa nguồn thu đúng nghĩa, từ nông nghiệp thật chứ không phải từ mấy chậu hoa chụp ảnh.
Măng Đen — "Đà Lạt thứ hai" mà giá đất còn ở mức mơ ước
Khi mình nói với anh chị em về Măng Đen cách đây 3-4 năm, nhiều người hỏi: "Ở đâu vậy anh?" Giờ thì bắt đầu nhiều người biết rồi, nhưng vẫn chưa đủ. Măng Đen nằm ở Kon Tum, cao hơn 1.000 mét so với mực nước biển, khí hậu quanh năm mát mẻ như Đà Lạt nhưng yên tĩnh hơn rất nhiều. Rừng thông bạt ngàn, hồ nước trong vắt, và quan trọng nhất — đất nông nghiệp ở đây còn rất dồi dào với mức giá mà nếu so với Đà Lạt thì chỉ bằng một phần nhỏ.
Mình đứng trên một quả đồi ở Măng Đen, nhìn xuống thung lũng bên dưới, và mình nghĩ: 10 năm trước, Đà Lạt cũng từng như thế này. Rồi Đà Lạt phát triển quá nhanh, quá nóng, đất tăng giá chóng mặt, nông nghiệp bị đẩy ra rìa, farmstay chen chúc trong khu dân cư... Măng Đen đang ở giai đoạn mà Đà Lạt đã qua — và đó chính là cơ hội. Nhưng cơ hội này chỉ có ý nghĩa nếu những người đến đây LÀM ĐÚNG CÁCH từ đầu. Đừng biến Măng Đen thành một Đà Lạt thứ hai theo nghĩa tiêu cực — hãy rút bài học từ những sai lầm của nơi khác để xây dựng bền vững hơn.
Mình gặp vài chủ farm ở đây, những người đã âm thầm mua đất, trồng cây, xây farm từ 3-4 năm trước. Họ không ồn ào trên mạng xã hội, không chạy quảng cáo. Họ chỉ... trồng. Và đợi. Cây của họ bây giờ đã bắt đầu cho trái. Đất của họ bây giờ đã có hệ sinh thái. Tin mình đi — những người đi trước ở Măng Đen, nếu làm đúng, sẽ thu hoạch gấp nhiều lần so với những người đến sau khi giá đã lên.
Bảo Lộc — nơi trà, cà phê và macadamia đang viết lại câu chuyện nông nghiệp
Bảo Lộc là nơi mà mỗi lần đến, mình đều phát hiện thêm điều mới. Vùng đất này đã có truyền thống trồng trà, cà phê hàng chục năm — nhưng những năm gần đây, một thế hệ chủ farm mới đang làm một điều rất khác: họ NÂNG CẤP chuỗi giá trị. Không còn là bán trà thô, bán cà phê nhân — mà là chế biến sâu, xây thương hiệu, kết hợp du lịch trải nghiệm. Một farm trà ở Bảo Lộc mà mình rất ấn tượng, họ không chỉ bán trà — họ bán trải nghiệm hái trà, sao trà, thưởng trà. Du khách đến không phải để nghỉ dưỡng, mà để HIỂU trà. Và họ sẵn sàng trả giá cao hơn rất nhiều so với một đêm khách sạn thông thường.
Macadamia cũng đang tạo ra một câu chuyện thú vị ở đây. Cây trồng này phù hợp với khí hậu và thổ nhưỡng Bảo Lộc, thời gian thu hoạch dài nhưng giá trị kinh tế rất cao. Nhiều farm đang kết hợp macadamia với cà phê, tạo ra mô hình canh tác đa tầng tán — vừa tối ưu diện tích đất, vừa tạo ra hệ sinh thái cây trồng bổ trợ lẫn nhau. Khi gắn thêm yếu tố du lịch trải nghiệm — cho khách tham gia thu hoạch, chế biến, nếm thử sản phẩm ngay tại vườn — thì một farm nhỏ 2-3 hecta cũng có thể tạo ra dòng tiền ổn định quanh năm.
Ngồi ở thành phố, bạn chỉ thấy bảng giá. Đứng trên đất, bạn thấy câu chuyện.
Đó là điều mình muốn nói với anh chị em hôm nay. Mỗi vùng đất là một bài học đầu tư khác nhau — đất Tây Nguyên khác đất duyên hải, đất cao nguyên khác đất đồng bằng. Cây trồng khác, khí hậu khác, văn hóa bản địa khác, cơ hội kinh tế khác. Không có công thức chung cho tất cả. Và chính vì vậy, bạn PHẢI ĐẾN để thấy, phải đặt chân trên đất để cảm nhận, phải ngồi với người dân để nghe câu chuyện thật... trước khi quyết định rót vốn vào đâu.
Mình hiểu vì sao có người bỏ phố về rừng. Không phải vì họ chán thành phố — mà vì họ THẤY được thứ mà người ngồi ở thành phố không thấy. Họ thấy tiềm năng trong từng thớ đất, trong từng vụ mùa, trong từng khoảnh khắc bình yên mà đất trao cho người biết lắng nghe. Và khi đã thấy rồi... thì không về thành phố được nữa đâu.
Hãy chậm lại để tư duy thấu đáo hơn. Và nếu có thể... hãy đi. Đi thật nhiều. Thấy thật nhiều. Rồi mới quyết.
Chúc anh chị em mạnh mẽ, quyết đoán và tìm được vùng đất của riêng mình!
-Nhà Hoạch Định - Phạm Thanh Tùng-