MÌNH ĐI HƠN 100 FARM KHẮP VIỆT NAM RỒI — VÀ PHÁT HIỆN MỘT ĐIỀU RẤT ÍT NGƯỜI NÓI RA

MÌNH ĐI HƠN 100 FARM KHẮP VIỆT NAM RỒI — VÀ PHÁT HIỆN MỘT ĐIỀU RẤT ÍT NGƯỜI NÓI RA

Anh chị em hay hỏi mình: "Anh đi nhiều farm như vậy, anh thấy farm nào thành công nhất?" Câu hỏi đó mình nghe cả trăm lần rồi. Nhưng hôm nay, thay vì trả lời farm nào thành công nhất, mình muốn nói về điều ngược lại — tại sao rất nhiều farm thất bại. Và cái nguyên nhân thật sự thì... rất ít người nói ra.

3 năm Xuyên Việt Farmstay, hơn 100 mô hình mình đặt chân đến, từ Tây Bắc xuống đồng bằng sông Cửu Long, từ Tây Nguyên ra duyên hải miền Trung. Mình ngồi với chủ farm, đi dạo trong vườn với họ, nghe họ kể từ ngày đầu khai phá đất hoang đến lúc đón khách đầu tiên. Có những câu chuyện khiến mình cảm phục đến rưng rưng, nhưng cũng có những câu chuyện khiến mình đau lòng... vì mình biết mô hình đó đang đi sai hướng, mà chủ farm chưa nhận ra.

Và đây là điều mình phát hiện: phần lớn farmstay thất bại không phải vì làm nông nghiệp sai, không phải vì đất xấu, không phải vì thiếu khách. Họ thất bại vì TƯ DUY ĐẦU TƯ sai ngay từ đầu.

Khi cảm xúc dẫn đường thay cho chiến lược

Mình gặp không biết bao nhiêu anh chị em bắt đầu làm farmstay bằng một khoảnh khắc cảm xúc. Đi du lịch thấy farm đẹp quá, ngồi uống cà phê giữa vườn thấy bình yên quá, lên mạng xem mấy cái clip triệu view về "bỏ phố về rừng" thấy lãng mạn quá... rồi quyết định: mình cũng làm farm. Bán nhà phố, gom vốn, mua đất. Nhanh lắm. Quyết liệt lắm. Bản lĩnh lắm. Nhưng... không có chiến lược tài chính, không hiểu vùng đất mình đang đứng, không tính dòng tiền, không biết mùa vụ, không lường trước bao lâu mới hòa vốn.

Cảm xúc thì đẹp, nhưng cảm xúc không nuôi nổi một mô hình qua 3 mùa mưa. Mình đã chứng kiến những farm đầu tư 5-7 tỷ, xây dựng hoành tráng, hình ảnh trên mạng lung linh... nhưng sau 2 năm không có dòng tiền vào, chủ farm bắt đầu hoang mang, vay thêm, rồi bán tháo. Đau lắm. Vì tiền mất, mà giấc mơ cũng mất.

Trong khi đó, mình gặp những farm nhỏ xíu, mộc mạc, chủ farm không giàu, không có bằng MBA — nhưng họ ngồi tính rõ ràng: năm đầu đầu tư bao nhiêu, thu về từ đâu, bao lâu thì dòng tiền dương, lúc nào mở rộng lưu trú, lúc nào thêm sản phẩm trải nghiệm... Những farm đó sống khỏe. Sống bền. Vì người chủ HIỂU MÌNH ĐANG ĐẦU TƯ, không phải đang "theo đam mê".

Farmstay là bài toán đầu tư — không phải bài toán cảm xúc

Mình nói điều này không phải để dập tắt đam mê của ai. Ngược lại. Mình muốn đam mê của anh chị em được bảo vệ bởi một nền tảng chiến lược vững chắc. Đam mê mà không có chiến lược thì giống như đi biển mà không có la bàn — nhiệt huyết thì đầy, nhưng không biết mình đang ở đâu, đang đi về đâu.

Farmstay là mô hình kinh tế đặc thù: vừa là nông nghiệp, vừa là du lịch, vừa là dịch vụ, vừa là thương hiệu. Bốn tầng chồng lên nhau. Mà mỗi tầng đều cần kiến thức riêng, đều cần dòng vốn riêng, đều có chu kỳ thu hồi riêng. Ai đầu tư mà chỉ nhìn một tầng — chỉ nhìn cái nhà, cái phòng, cái hồ bơi — thì đang đặt 100% rủi ro vào 25% bức tranh. Nguy hiểm lắm.

Những farm thành công nhất mà mình gặp trên đường Xuyên Việt đều có một điểm chung: chủ farm nhìn farmstay như một danh mục đầu tư, không phải như một giấc mơ lãng mạn. Họ biết nông sản nào nuôi sống farm qua mùa thấp điểm. Họ biết trải nghiệm nào tạo ra biên độ thu cao nhất. Họ biết mùa nào tập trung vào canh tác, mùa nào mở cửa đón khách. Họ có bảng tính, có lộ trình, có kế hoạch B. Đó mới là bản lĩnh thật sự — không phải bản lĩnh liều, mà bản lĩnh có chiến lược.

Thiếu gì thì thiếu, đừng thiếu góc nhìn toàn cảnh

Vấn đề lớn nhất mình thấy ở phần lớn nhà đầu tư farmstay là: họ không thiếu tiền, không thiếu đam mê, không thiếu đất — họ thiếu GÓC NHÌN TOÀN CẢNH. Họ chưa từng thấy đủ nhiều mô hình thật để so sánh. Họ chưa từng nói chuyện với đủ nhiều chủ farm để hiểu đâu là sai lầm phổ biến. Họ chưa từng đứng trên chính vùng đất đó để cảm nhận khí hậu, thổ nhưỡng, văn hóa bản địa trước khi rót vốn.

Đọc báo cáo thì biết con số, nhưng đứng trên đất mới biết câu chuyện. Nghe chuyên gia thì biết lý thuyết, nhưng ngồi với chủ farm thất bại mới biết bài học. Mình hay nói với anh chị em: muốn đầu tư đúng, phải ĐI trước. Đi không phải để du lịch, mà để THẨM ĐỊNH. Thẩm định bằng mắt, bằng tai, bằng chính đôi chân của mình đặt trên đất.

Hơn 100 farm mình đi qua, mỗi farm là một bài học. Có farm dạy mình về cách đọc đất, có farm dạy mình về dòng tài chính, có farm dạy mình về cách xây dựng cộng đồng, có farm dạy mình rằng... đôi khi dừng lại đúng lúc cũng là một dạng thành công. Mỗi bài học đó, nếu phải trả bằng tiền đầu tư sai, sẽ tốn hàng tỷ đồng. Nhưng nếu học được từ người đi trước — từ chính những chủ farm đã thành công và đã thất bại — thì chi phí nhỏ hơn rất nhiều.

Điều rất ít người nói ra

Quay lại câu hỏi ban đầu: điều gì rất ít người nói ra? Đây: ai cũng nói "hãy đam mê, hãy bản lĩnh, hãy dám bỏ phố về rừng"... nhưng rất ít người nói rằng — đam mê mà không có chiến lược đầu tư thì chính đam mê sẽ giết chết mô hình. Không phải vì đam mê sai, mà vì đam mê chưa đủ. Phải có thêm tri thức, có thêm dữ liệu, có thêm góc nhìn từ thực tế... thì đam mê mới được bảo vệ.

Mình viết bài này không phải để dọa ai, mà để tỉnh ai. Bởi vì mình tin du lịch nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn nhất trong lịch sử — chu kỳ 2024-2028 là cánh cửa vàng cho những ai đi trước. Nhưng cánh cửa vàng chỉ dành cho người đi đúng hướng. Đi sai hướng thì cánh cửa nào cũng thành bức tường.

Hãy chậm lại để tư duy thấu đáo hơn. Hãy đi nhiều hơn, thấy nhiều hơn, hỏi nhiều hơn — trước khi rót đồng vốn đầu tiên. Và nếu đã rót rồi, hãy dừng lại nhìn toàn cảnh một lần nữa... biết đâu góc nhìn mới sẽ cứu được cả mô hình.

Chúc anh chị em mạnh mẽ, quyết đoán và đủ tỉnh táo trên hành trình xây dựng farmstay bền vững!

-Nhà Hoạch Định - Phạm Thanh Tùng-